Ỷ lại xuất khẩu

Đánh giá về năng lực cạnh tranh của nền kinh tế VN, Tiến sĩ Andrew Warner (WEF) cho rằng nhân công rẻ đồng nghĩa với thu nhập của người dân thấp và mức sống thấp. Trong tương lai, khi thu nhập của nền kinh tế VN tăng lên, lương cũng tăng và lợi thế về nhân công rẻ sẽ mất theo thời gian. Vì vậy, VN nên chuyển hướng sang một cấu trúc kinh tế với công nghệ và nhân lực trình độ cao để nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường thế giới. WEF nhận định khả năng tăng trưởng lâu dài của chúng ta phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu. Điều này không sai, bởi lẽ quan sát nền kinh tế VN trong những năm vừa qua có thể thấy, tỷ trọng của xuất khẩu trong tăng trưởng GDP là rất cao. GDP cứ tăng 2% là có 1% đóng góp của xuất khẩu. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực tăng trưởng không bền vững vì cho đến thời điểm này, xuất khẩu của VN chủ yếu vẫn dựa vào những sản phẩm có giá nguyên liệu thấp và nhân công rẻ. Trong thời gian dài, quy hoạch thị trường VN còn quá thấp, với 80% thị trường là nông thôn. Mức thu nhập của người dân thấp nên chưa tạo ra được một thị trường nội địa rộng lớn cho các sản phẩm. Nếu không hướng ra xuất khẩu thì rõ ràng, những ngành như: may mặc, giày dép, thuỷ sản, thủ công mỹ nghệ... DN có thể bán hàng đi đâu? Trên thực tế, tính bền vững của những sản phẩm này trong xuất khẩu không cao vì nó phụ thuộc rất lớn vào giá bán trên thị trường thế giới.

Tận dụng nội lực

Đánh giá về khả năng xuất khẩu cũng như năng lực cạnh tranh có thể nhận thấy yếu tố chính để VN tăng xuất khẩu trong những năm vừa qua là do từ năm 1998, Nghị định 57/CP của Chính phủ ra đời với phương châm “Tất cả các DN đều có quyền tham gia xuất khẩu, số DN có hàng xuất khẩu đã tăng từ 2.000 (90% là DN quốc doanh) lên 16.000 DN. Số DN tư nhân tham gia xuất khẩu cũng tăng từ 4% lên 30%. Điều này là một minh chứng rõ ràng cho thấy nếu khơi dậy được nguồn lực trong nhân dân thì có thể tạo động lực phát triển tốt cho nền kinh tế. Tuy vậy, nhìn nhận một cách khách quan là chúng ta cũng không nên ỷ lại vào XK. Trong tương lai, khi lợi thế về nguyên liệu rẻ, mức lương thấp của thị trường VN không còn thì chúng ta nên hướng tới phát triển công nghệ mới, ngành nghề mới, đầu tư mới,… trên những mặt hàng có hàm lượng giá trị gia tăng, mức độ sáng tạo cao và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, yếu tố con người, trình độ nguồn nhân lực cũng vô cùng quan trọng. Chỉ số con người cao thì có thể đẩy nhanh chỉ số phát triển kinh tế.

Như vậy, trong tiến trình hội nhập kinh tế, các DN luôn cần phải đảm bảo chất lượng, trước hết phải được thị trường trong nước chấp nhận, sau đó mới có thể hướng tới thị trường nước ngoài. Thị trường trong nước ngày càng phát triển theo hướng mở, đặc biệt là việc thực thi các điều khoản của AFTA sẽ đòi hỏi DN phải có năng lực cạnh tranh tốt hơn.